Renesans w Polsce-rzeźba i malarstwo

Kolejną ważną sprawą państwową była gospodarka. Za czasów panowania ostatnich Jagiellonów nastąpił jej rozkwit. Wpłynęło na to kilka czynników. Duże zyski czerpano z handlu morskiego, szczególnie z najbogatszego portu polskiego w Gdańsku, który, mimo prób uzyskania przywilejów, udało się zmusić do pewnych ustępstw. Skarb królewski bogacił się ponadto dzięki odzyskiwaniu dóbr dzierżawionych przez magnatów, najpierw dzięki królowej Bonie, a później dzięki ruchowi egzekucyjnemu.
Awatar użytkownika
Warka
Posty: 1577
Rejestracja: 16 paź 2010, 03:38

Renesans w Polsce-rzeźba i malarstwo

Post autor: Warka » 06 lut 2011, 03:30

Początki renesansu

Renesans zwany inaczej Odrodzeniem trwał od połowy XV do końca XVI wieku. Jego centrum kulturalne znajdowało się we Włoszech skąd rozpowszechniło się niemal na całą Europę. Renesans jest pierwszą epoką w erze nowożytnej. Określenie „renesans” wywodzi się z Włoskiego słowa „rinascita”, które po raz pierwszy użyte zostało przez Giorgio Vasariego w XVI wieku. Renesans oznacza wielki przełom w kulturze europejskiej i przejście z kanonów sztuki greckiej do czystości i szlachetności proporcji.

Renesans w Polsce

Do polski renesans dotarł w XV wieku. W przeciwieństwie do średniowiecza, w epoce odrodzenia budowano wiele budynków świeckich np. pałace i kamienice miejskie. Kościołów budowano niewiele, lecz nawet w nich pojawiały się motywy świeckie. W Polsce główny protektorem sztuki odrodzenia był Zygmunt Stary, który dbał o poziom kulturalny swojego dworu opierając go na renesansie Włoskim.

Rzeźba

W renesansie głównym surowcem do rzeźbienia był kamień (najczęściej używano marmuru). Wtedy zostały wprowadzone do Polski przyścienne nagrobki, które miały zastąpić sarkofagi gotyckie. Nagrobek przyścienny jest to wnęka w nagrobku w kształci łuku triumfalnego z postacią zmarłego. Postacie te ukazywane były popiersiem albo w pozycji stojącej lub siedzącej. Na Śląsku połączono gotycki baldachim i renesansową postać zmarłego (przykładem takiego połączenia jest nagrobek Baltazara z Promnic w Nysie). Znaczącą rolę w szerzeniu renesansowej rzeźby odegrał Santi Gucci (wyrzeźbił min. Wawelski nagrobek Stefana Batorego oraz nagrobek Branckich w Niepołomicach). Najwybitniejszymi rzeźbiarzami kamiennymi z tej epoki byli B.Z. de Gianotis, G.M. Padovano, H. Canavesi, Jan Michałowicz i Santi Gucci.

Malarstwo

Malarstwo wolniej od rzeźby „przestawiało się” ze średniowiecza na renesans. Było to spowodowane między innymi mniejszą ilością malarzy od rzeźbiarzy w Polsce. W warsztatach miniatorskich w Krakowie gdzie sztuka renesansu rozkwitała powstawało coraz więcej miniatur o tematyce świeckiej. Przykładami takich miniatur są: Graduał Jana Olbrachta (stworzona w latach 1501-1506), Pontyfikat Erazma Ciołka (namalowana około 1525 r.). Wybitnym twórcą w Krakowskich warsztatach miniatorskich był Stanisław Samostrzelnik. Ozdobił on iluminacjami liczne dokumenty (np. Przywilej opatowski), księgi liturgiczne (np. modlitewniki Zygmunta Starego), oraz inne księgi (np. Żywoty arcybiskupów gnieźnieńskich). Samostrzelnik był twórca nowego gatunku malarstwa: samodzielnego wizerunku człowieka, wolnego od powiązań ze sceną religijną. W tym gatunku namalował portret biskupa Tomickiego. Portret ten zaliczany jest do serii współczesnych portretów z klasztoru Dominikanów w Krakowie. Nieznany malarz zainicjował w Polsce nową tematykę historyczną malując około 1515 roku obraz pt. Bitwa pod Orszą. Najbardziej interesującą dziedziną malarstwa XVI w. Były portrety. Powstawały wtedy liczne portrety królewskie, magnackie i mieszczańskie charakterystyczne dla epoki renesansu. Ważniejszym twórcą portretów w Polsce był Marcin Kober. W malarstwie ołtarzowym zaczęła zanikać sztuka gotycka pod wpływem manieryzmu niderlandzkiego. Zaczęto dekorować ściany i sufity drewnianych kościołów, na których malowano np. postacie grajków.

Awatar użytkownika
Warka
Posty: 1577
Rejestracja: 16 paź 2010, 03:38

Re: Renesans w Polsce-rzeźba i malarstwo

Post autor: Warka » 19 lut 2011, 19:03

Pochodzenie terminu „renesans”

Termin ten po raz pierwszy został użyty w XVI w. przez G. Vasariego w celu scharakteryzowania tendencji w malarstwie włoskim. Jako nazwę pierwszej epoki w dobie nowożytnej następującej po średniowieczu, termin ten wprowadził we Francji J. Michelet. Nazwa- odrodzenie wiąże się z przejęciem i twórczym przetworzeniem wartości kultury antycznej, tak w dziedzinie sztuki, jak i poglądów na życie, systemu wartości, podejścia do zjawisk przyrodniczych, politycznych, społecznych i ustrojowych. Renesans był wielką i zarazem krótkotrwałą epoką dziejów naszej kultury.

Początki renesansu w Polsce

Sztuka renesansowa w Polsce w swych początkach i wczesnym okresie rozwoju, przypadającym na pierwsze dziesięciolecia XVI wieku, przedstawia nam dwojakie oblicze. Z jednej strony, wysoko wykwalifikowani artyści i rzemieślnicy artystyczni toskańscy, przybyli do Polski głównie przez Węgry, przynoszą do stolicy kraju-Krakowa, architekturę i rzeźbę w stosunkowo czystej redakcji włoskiej. Z drugiej strony, sączą się powoli poprzez gotyckie ramy tradycyjnej sztuki miejscowej nowe pojęcia artystyczne i nowe sposoby kształtowania, często docierając do Polski za pośrednictwem środkowoeuropejskich ośrodków sztuki.
Centrum i artystycznym zapleczem obu kierunków był Kraków, który z bujnego ośrodka sztuki późnego gotyku przekształca się wówczas w główną bazę sztuki renesansowej.

Światopogląd renesansowy

Renesans nie oznacza tylko wielkiej przemiany i rozkwitu w dziedzinie sztuk plastycznych, lecz obejmuje wszelkie przejawy życia, zarówno w dziedzinie gospodarczo-społecznej, jak i w ideologii prawnej i państwowej, w ruchach religijnych i filozoficznych, w rozwoju badań naukowych, w piśmiennictwie i w poezji.
Człowiek renesansu zaczyna ustosunkowywać się krytycznie do odziedziczonej w spadku po średniowieczu ideologii światopoglądowej: zbliża się do przyrody, bada jej tajemnice drogą doświadczalną. Równocześnie potęguje się poczucie własnej wartości i ocena znaczenia jednostki, wzrasta indywidualizm twórczy we wszystkich dziedzinach- w życiu prywatnym, publicznym, państwowym jak również we wszelkiego rodzaju twórczości kulturalnej. W porównaniu ze średniowieczną filozofią scholastyczną już we wczesnym okresie renesansu na pierwszy plan wysuwa się racjonalistyczny sposób myślenia, który także w sztuce staje się kierunkiem przewodnim żywego realizmu.
Epoka renesansu wprowadziła wiele nowych poglądów na życie. Jednym z takich poglądów jest antropocentryzm. Słowo to wywodzi się z języka greckiego "anthropos" - człowiek, "kentron" – środek. Jest to pogląd lub postawa podkreślająca specjalną pozycję człowieka w świecie, przypisuje mu autonomie w poznawaniu rzeczywistości i stanowieniu wartości. Termin ten ściśle jest powiązany z humanizmem.
Humanizm renesansu sięgnął korzeniami aż do antyku. W tym okresie należy jednak wyróżnić trzy grupy humanistów:
1) filologów, czyli tych, którzy badali i starali się przekazać współczesnym myśl humanistyczną zawartą tak w dorobku filozoficznym, jak i literackim starożytności. Zajmowali się więc wytworami człowieka, jego literaturą, filozofią, sztuką, umiejętnościami praktycznymi.
2) psychologów i moralistów. Czołowym przedstawicielem tego nurtu był M. de Montaigne. Humanizm Montaigne'a miał charakter przyrodocentryczny (naturalistyczny). Ujmował człowieka jako część przyrody. W poglądach etycznych podkreślał, że zadaniem filozofii i wszelkiej nauki jest znajdowanie miejsca dla dobra, cieszenie się życiem - uczenie się "sztuki życia".
3) teologów. Humanizm chrześcijański był przeciwieństwem humanizmu filologów i psychologów. Wyłonił się z religijnej koncepcji świata. Głównym przedstawicielem tego nurtu był F. Salezy. Twierdził on, że Bóg chce uczynić wszystkie rzeczy dobrymi i pięknymi, a życie doczesne nie powinno być cierpieniem, lecz radością. Sprzeciwiał się traktowaniu życia ludzkiego i człowieka w sposób przedmiotowy, jako środka, za pośrednictwem którego dusza osiąga żywot wieczny, a tym samym rygorystycznej religii, domagającej się poświęceń, pokuty i ascezy.
Hasłem humanizmu stało się słynne zdanie Terencjusza: "Człowiekiem jestem i nic co ludzkie, nie jest mi obce."
Humaniści chcieli wiedzieć, kim jest człowiek, jakie są jego potrzeby, pragnienia i możliwości. Filozofem patronującym początkom humanizmu był Epikur, głoszący, że warunkiem szczęścia jest unikanie cierpienia i doznawanie przyjemności intelektualnej i duchowej.
Epikurejczycy kierowali uwagę ku sprawom doczesnym, zachwycali się światem jako doskonałym dziełem Boga, chcieli żyć zgodnie za nakazami natury (zgodnie z hasłem carpe diem- chwytaj dzień, nie marnuj mijających chwil, ciesz się chwilą).

Kultura polskiego renesansu

Pomimo krótkiego czasu trwania epoko renesansu w Polsce dokonały się zasadnicze przemiany w świadomości narodowej. Odrodzenie wywarło ogromny wpływ na życie polityczne i kulturalne naszego kraju. Jak wiadomo kultura każdego narodu wzrasta na rodzimym pniu, z rodzimych warunków społecznych i ekonomicznych. Ma ona swoiste etapy rozwoju i cechy, które zależą od podłoża na którym się rozwija. Jest więc rzeczą oczywistą, że istnieją i muszą istnieć wzajemne związki i wpływy kulturalne między narodami. Na podobnym gruncie rodzą się podobne prądy społeczne, naukowe, artystyczne, filozoficzne i polityczne. Tak też było w Polsce. Grunt był przygotowany, gdyż istniały takie warunki społeczne, gospodarcze i polityczne że mogły zakiełkować u nas ziarna humanizmu oraz mogły się przyjąć hasła reformacji. Największy wpływ na rozwój epoki miała Bona druga żona Zygmunta Starego, która od 1518 roku była królową Polski. Przybyła do naszego kraju z Włoch, wdrażając od razu europejskie zwyczaje.
Polska kultura promieniowała na wiele krajów: Litwę, Rosję, Mołdawię i Wołoszczyznę, Siedmiogród, Prusy Książęce. Polski język w tej części Europy pełnił rolę języka dyplomacji. Unia polsko-litewska byłą również w dużej mierze wynikiem silnego oddziaływania polskich urządzeń politycznych, społeczno-gospodarczych i atrakcyjności polskiej kultury.
W renesansie rozpowszechniła się instytucja mecenatu, tj. opieki nad wybitnymi twórcami. Dzięki materialnej pomocy mecenasów, rekrutujących się z mieszczaństwa i bogatych panów feudalnych, świeckich i duchowych, wiele przyszłych znakomitości zdobywało wykształcenie i warunki umożliwiające twórczą pracę.
Olbrzymie znaczenie miało wprowadzenie piśmiennictwa na przełomie XV i XVI wieku języka polskiego, który upowszechniał się dzięki rozwijającym się drukarniom i wydawaniu książek. W szkołach, których liczba stale rosła wprowadzony zostaje nowy program edukacyjny, który poza nauką czytania i pisania wprowadza także przedmioty matematyczne oraz muzykę. Na czoło wysuwały się gimnazja kalwińskie a później ariańskie a po przybyciu jezuitów na ziemie polskie zaczęły się pojawiać kolegia jezuickie. W drugiej połowie XV i XVI wieku wyraźna tendencja do zakładania nowych uniwersytetów występuje również na terenach państwa polskiego jak i terenach sąsiednich. W 1578 roku zostaje założona przez Stefana Batorego Akademia Wileńska kierowana przez jezuitów. Polska renesansowa aktywnie uczestniczyła w tworzeniu ogólnoeuropejskiego dorobku kulturalnego jak i naukowego.

Literatura renesansowa

Odrodzenie stanowi z wielu względów okres przełomowy dla rozwoju literatury pięknej. Epoka ta dała literaturze samodzielność, stała się bardziej laicka a zarazem współuczestnicząca w kształtowaniu literackiego języka narodowego, a tym samym w rozwijaniu świadomości narodowej. Pierwszy okres literatury polskiej ma jeszcze charakter łaciński, lecz już wkrótce pojawia się literatura w języku polskim. Zapoczątkowała ją twórczość mieszczanina Biernata z Lublina, autora przypuszczalnie pierwszej wydrukowanej książki w języku polskim. W wyniku powstawania licznych drukarni, rosło czytelnictwo mieszczańskie i szlacheckie. Wzrastała liczba bibliotek publicznych, choć były one ograniczone do pewnych kręgów czytelników. Literatura docierała do szerszych rzesz również za pośrednictwem teatru a nauka za pośrednictwem kół naukowych.

Teatr renesansowy i muzyka

Teatr szkolny został rozwinięty przede wszystkim przez jezuitów. Z okazji licznych świąt religijnych na wolnym powietrzu lub w kościołach wystawiano różnego rodzaju dialogi oraz dramaty.
W życiu muzycznym można zauważyć wybitny rozwój kompozycji jak również wirtuozerstwa i zainteresowanie muzyką społeczeństwa. Rozwijała się muzyka kościelna oraz świecka. Normalnym zjawiskiem było posiadanie przez dwory magnackie lub biskupie kapel. Muzyka towarzyszyła także życiu mieszczan i chłopów. Muzyka uświetniała uroczystości rodzinne jak również spotkania w karczmach.

Architektura odrodzenia

Renesansowa przebudowa zamku wawelskiego dla Zygmunta I, rozpoczęta została przez niego jeszcze w 1502 roku, kiedy był on księciem głogowskim. Przebudowa ta była zresztą koniecznością po wielkim pożarze z 1499. Franciszek Florentczyk przekształcił wówczas tzw. Dom Królowej dodając wykusz i obramienia okienne w stylu renesansowym. Kapitalnej przebudowie zamek został poddany w latach 1507-1536, najpierw pod kierunkiem Florentczyka (do 1516), później Benedykta z Sandomierza (1524-29) i wreszcie Bartłomieja Berrecciego (1530-36). Powstał wówczas dwupiętrowy pałac o czterech jednotraktowych skrzydłach zorganizowanych wokół dziedzińca z kolumnowymi krużgankami. Jest to jeden z najpiękniejszych dziedzińców krużgankowych Europy Środkowej, który wywarł duży wpływ na późniejszą architekturę rezydencjonalną w Polsce. Wywodzące się z ducha toskańskiego quattrocenta krużganki mają dwie dolne kondygnacje arkadowe, zaś na drugim, znacznie wyższym, reprezentacyjnym piętrze posiadają smukłe kolumny dźwigające okap stromego, odpowiadającego polskiemu klimatowi dachu. Podczas przebudowy oprawiono otwory przejściowe kamiennymi portalami. Ponad dwadzieścia wykonanych obramień przypisuje się warsztatowi Benedykta z Sandomierza, umiejętnie wtapiającemu w rodzimą gotycką tradycję elementy renesansowe. Zmieniono także wiele wnętrz i zrealizowano nowe. Sale z drewnianymi, kasetonowymi stropami, dekorowane były malarskimi fryzami wykonywanymi przez Hansa Dürera i Antoniego z Wrocławia. Przedstawiały one turnieje rycerskie, przegląd wojsk, czy jak w Sali Poselskiej dzieje cnotliwego życia. Ta ostatnia sala była największa i najbardziej reprezentacyjna, służyła królowi do audiencji. Nakryta została wspaniałym drewnianym, polichromowanym, kasetonowym stropem z rzeźbionymi głowami naturalnej wielkości. Na ścianach sali zawieszone zostały arrasy z kolekcji zakupionej przez Zygmunta Augusta. Z biegiem lat komnaty uległy dewastacji i zniszczeniom, dopiero podczas restauracji zamku prowadzonej w latach 1916-39 przywrócono im zbliżony do pierwotnego wygląd.
Nad renesansową architekturą sakralną górowała świecka, która rozwijała się głównie dzięki w drugiej połowie XVI wieku, w następstwie laickiego nurtu płynącego z humanizmem. W architekturze renesansu najbardziej charakterystyczny stał się typ rezydencji z alkierzowymi wieżami na narożach. Ratusze drugiej połowy XVI wieku łączyły gładką płaszczyznę muru z attyką i wieżą, a masywną bryłę z tradycyjną strzelistością. Założony u schyłku XVI wieku Zamość zyskał regularny renesansowy plan osiowy i fortyfikacje bastionowe typu włoskiego oraz jednolitą zabudowę. Tego rodzaju „ miasta idealne”, o układzie symetrycznym, opartym na dwóch skrzyżowanych osiach, zakładano w różnych częściach kraju. Budowano wąskie, szeroko frontowe, niekiedy podcieniowe kamieniczki, ozdobione płaskorzeźbami, rustyką i attykami, które były szczególnie charakterystyczną formą dla polskiego renesansu. Attyka byłą to dekoracyjna ścianka wieńcząca poziomo budowlę i często przysłaniająca dach, w Polsce została rozbudowana do bardzo okazałych i ozdobnych form. Loggie arkadowe są obok attyki drugim charakterystycznym elementem architektonicznym, który rozpowszechnił się w Polsce. Krużganki wkraczają do pałacu, okazalszych kamienic dziedzińcowych w mieście oraz do budownictwa zamkowego. Architektura kościelna wyrażała się przeważnie w małych formach, zwłaszcza w niezliczonych kaplicach, głównie grobowych, które wznoszono w celu utrwalenia pamięci i sławy rodowej. Budowle te, o założeniu centralnym z kopułą i bogatą na ogół dekoracją rzeźbiarską wraz z bryłą starszego często gotyckiego kościoła, składały się na swoistą, polską w wyrazie całość. W pierwszej połowie XVII wieku ukształtowały się regionalne odmiany późnorenesansowej architektury sakralnej, o manierystycznych elementach architektonicznych i dekoracyjnych: gotycka bryła, półkoliście zamknięte prezbiterium, wysokie ozdobne szczyty, sklepienia kolebkowe z bogatą geometryczną dekoracją stuikową.

Rzeźba renesansowa

W rzeźbie renesansowej ważne miejsce odgrywa wprowadzony przez Włochów typ nagrobka przyściennego, który zastąpił baldachimową strukturę sarkofagów gotyckich. Jest to wnęka oparta na schemacie łuku triumfalnego, a w niej przedstawienie jakby uśpionej postaci zmarłego. Układ ten, rozwinięty w Polsce głownie w okresie manieryzmu, stał się osobliwą cechą nagrobka polskiego, odróżniającą go od rzeźby obcej. Ten typ nagrobka miał również odmianę piętrową. Wpływy krakowskiej rzeźby docierały na Śląsk, gdzie doszło do połączenia się dwóch krakowskich motywów: gotyckiego baldachimu i renesansowej, uśpionej postaci zmarłego. Oprócz figur leżących tworzono także nagrobki z posągami w pozycji siedzącej jak również popiersia. Znaczną rolę w szerzeniu manierystycznej rzeźby odegrał Santi Gucci.

Malarstwo renesansowe w Polsce.

Malarstwo XVI-wieczne znacznie wolniej od rzeźby i architektury przyjmowało formy renesansowe, co wynikało z bardzo silnej tradycji gotyckiej twórców. Ponadto w Polsce działało mniej włoskich malarzy aniżeli architektów i rzeźbiarzy. Malarstwo pierwszej połowy wieku XVI tworzy w Polsce szczególnie złożony obraz. Na początku wieku krakowska szkołą miniatorska przeżywa rozkwit. Miniatury słynnego Kodeksy Behema z około 1505 roku stanowią połączenie gotyckiego przyzwyczajenia w ujmowaniu postaci oraz świeckiej treści. W pierwszej połowie XVI wieku malarstwo jest silnie związane z tradycją średniowieczną słabo jeszcze reagujące na działanie sztuki odrodzenia. Od drugiej połowy XVI wieku zaczynają powstawać portrety- najbardziej interesująca dziedzina malarstwa. Powstają coraz liczniejsze wizerunki królewskie, magnackie, mieszczańskie, które świadczą o wyodrębnieniu nowego gatunku malarstwa. W malarstwie ołtarzowym w całej Polsce widać wpływ manieryzmu niderlandzkiego. W pełni rodzimy charakter mają dekoracje stropów i ścian drewnianych kościółków, gdzie zaznacza się ludowa stylizacja form.

Wielcy ludzie polskiego renesansu

Kopernik Mikołaj, Copernicus (1473-1543) wybitny polski astronom, matematyk, lekarz, prawnik, tłumacz poezji włoskiej i ekonomista, pochodził z rodziny wywodzącej się z mieszczan krakowskich. Urodzony w Toruniu studiował w Krakowie (1491-95), następnie w Bolonii, Padwie i Ferrarze, gdzie w 1503 doktoryzował się z prawa kanonicznego. Po powrocie do Polski zamieszkał w Lidzbarku Warmińskim jako lekarz i sekretarz swojego wuja, Łukasza Watzenrode, biskupa warmińskiego.
Kopernik jako pierwszy w czasach nowożytnych opracował heliocentryczny model Układu Słonecznego (heliocentryczna teoria), model ten oparty był na trzech założeniach: planety biegną po torach kolistych dookoła Słońca, Ziemia jest jedną z planet oraz Ziemia obraca się wokół własnej osi. Heliocentryczny model Kopernika opublikowany drukiem w dziele De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach ciał niebieskich) w Norymberdze w roku jego śmierci, opracowany był ok. 20 lat wcześniej i pojawiał się w odpisach rękopisów lub skrótach już przed 1543.Teoria Kopernika stała się podstawą rozwoju nauk ścisłych w okresie renesansu jej zwolennikami byli m.in. J. Kepler i Galileusz.

Kochanowski Jan (1530-1584), jeden z najwybitniejszych poetów polskich oraz europejskich. Od 1544 studia w Akademii Krakowskiej, później w Padwie. Liczne podróże po Europie, m.in. do Francji, Królewca, w których trakcie nawiązał kontakty z przedstawicielami europejskiej literatury i humanistyki. Po powrocie związany z dworami magnackimi.
Od ok. 1563 został dworzaninem i sekretarzem Zygmunta II Augusta. Po śmierci króla mieszkał w Czarnolesie, biorąc okazjonalnie udział w życiu publicznym. Śmierć ukochanej córeczki Orszulki, której poświęcił Treny, a następnie drugiej córki Hanny przyczyniły się do pogorszenia jego stanu zdrowia. Zmarł nagle w Lublinie, w uroczystościach pogrzebowych uczestniczył dwór z królem Stefanem Batorym, pochowany został w Zwoleniu.
W czasie studiów we Włoszech pisał głównie okolicznościowe wiersze łacińskie, które znalazły się w zbiorze Elegiarum libri IV... (1584). W okresie dworskim początkowo górowały utwory epickie, jak Zuzanna (ok. 1562), Szachy (ok. 1564-1566), O śmierci Jana Tarnowskiego (1561), Zgoda (1564) i Satyr, albo Dziki Mąż (ok. 1564).
Następnie twórczość liryczna na najwyższym poziomie artystycznym, jak Pieśni, a także Fraszki (1584). Tragedia nawiązująca do antyku - Odprawa posłów greckich (wystawiona 1578). Wierszowana parafraza Psałterza Dawidowego (1579). Ponadto m.in. manifest poetycki Muza (powstał ok. 1567), Proporzec, albo Hołd pruski (1569), liczne utwory okolicznościowe.
Kochanowskiemu zawdzięcza poezja polska swój pierwszy wielki wzlot, a polski renesans dojrzały kształt. Dzieła wszystkie (wydanie pomnikowe tom 1-4, 1884-1897), Pisma zbiorowe (tom 1-2, 1924), Dzieła polskie (wydanie 10 jubileuszowe 1980), Poezje (1979)

Rej Mikołaj, Rey z Nagłowic, (1505-1569), polski poeta, prozaik, tłumacz, nazwany "ojcem piśmiennictwa polskiego". Uważany za jednego z czołowych przedstawicieli polskiego odrodzenia.
Nauki pobierał w Skalbmierzu i Lwowie (1514-1518), 1518 został studentem Akademii Krakowskiej, ale po roku rzucił studia i powrócił do rodzinnego Żurawna. 1525 na dworze Tęczyńskich, gdzie jako samouk uzupełniał swoje wykształcenie.Był dobrym gospodarzem, m.in. założył miasteczka Rejowiec i Oksza (nazwa herbu Rejów), stając się człowiekiem zamożnym. Brał udział w życiu politycznym, wielokrotnie był posłem na sejm, ciesząc się dużym autorytetem. Głośny działacz obozu reformacji religijnej, często uczestniczył w synodach kalwińskich, zakładał w swoich dobrach zbory i szkoły, za co był ostro zwalczany przez Kościół katolicki.Wspierał energicznie reformację także w swoich pismach, np. w popularnym zbiorze kazań Postylla Pańska (1557) i komentarzu do biblijnej księgi Apokalipsis (1565). Dokonywał licznych przeróbek dzieł autorów zagranicznych i starożytnych (Cyceron, Seneka), nadając im dydaktyczną wymowę. Sięgał także po wzorce średniowieczne, które unowocześniał, np. misteryjny Żywot Józefa (1545) i moralitetowy Kupiec(1549).
Wiele uwagi poświęcał przemianom społecznym w Polsce, m.in. w Krótkiej rozprawie... (1543), Zwierciadle (1568). W Wizerunku własnym człowieka poczciwego (1558), przeróbce dzieła włoskiego humanisty M. Palingeniusa, ukazał obraz świata ziemiańskiego, a także chłopskiego z punktu widzenia humanisty cieszącego się życiem i traktującego je z humorystycznym dystansem.
Twórczość Reja odzwierciedla obyczajowość czasów zygmuntowskich. Pisarz posługiwał się wieloma gatunkami literackimi: dialogiem obyczajowym i politycznym, dramatem, misterium, moralitetem, fraszką, epigramem, facecją, traktatem prozą, dialogiem i in. Dzieła wszystkie (od 1953), Pisma wierszem w serii Biblioteki Narodowej (1954), Wybór pism (1979).

Bibliografia:
• „Renesans w Polsce”- Helena, Stefan Kozakiewiczowie, W-wa 1976
• „Historia sztuki nowożytnej” Adam Bochniak, W-wa 1981
• encyklopedia powszechna
• czasopismo „Cogito” 2001

ODPOWIEDZ

Wróć do „Gospodarka, kultura i społeczeństwo”